Geure gauzatxuak

Behi euskaldun baten memoriak 1 (Lehenengo atala)

ailorbe – (25, “alholva” bot.)
argi-txinta – Egun berriaren aurreneko argi-txintarekin (30, “argi-izpi”)
artean – Artean ez zen benetako Setatsua (28, “todavía”, lehenaldian)
asko – Ondo asko gogoratzen zara (29, oso)
asper-asper eginda nengoen – (18, guztiz aspertuta)
berealdiko – berealdiko pendiza dago (26, itzelezko)
dardarizo – dardarizoka neukan isatsa (24, dardakada) - dardakadan
desenkusatu – (19, aitzakiak ipini)
desolamendu – (19, “desolación”)
fastikagarri – (22, “molesto, aburrido”)
harlauza – (22, “losa”)
hasperen egin – (19, “suspirar”)
higuingarri – izakirik higuingarriena (29, nazkagarri, antojagarri)
hotzikara – Hotzikara batek hartu zizkidan bizkar-isatsak (23)
ikuilu – (25, korta)
intzirika – .. Hantxe joan zen gizarajoa intzirika (27, “aullando”)
inondik ere – baina otsoak zu baino gehiago dira inondik ere (25, zalantza barik)
koipea eman – koipea eman niola Setatsuari (22)
kozkor – (“bulto, chichón, bollo”)
lelo – gauero-gauero entzun beharko nuen leloa (30, “estribillo”)
marru egin – (18, “mugir”)
nolanahikoa – (24, edonolakoa)
ohantze – (28, ohe)
pendiz – berealdiko pendiza dago (26, aldats, aldapa)
petraldu – (23, “volverse descarado”)
sator – (20, “topo”)
sugandila – (21, “lagartija”)
teinkatu – Atzeak eta aurreak teinkatuz (24, “tensar”)
uhurika – (26, “aullando”)
uxar egin – uxartu: indusi, induskatu, muturkatu (“hozar, hocicar”)
zakartu – zakartu nintzen orduan (22)
zapuztu – erantzun guztiak zapuzten zizkidan (22, .. “estropear, arruinar, fastidiar”)
zilipurdika – zilipurdika jaitsi nintzen (27, bilinbolaka, “dando volteretas”)
ziraun – (20, “ciega, sirón, lución”)
zizare – (20, har, “lombriz, gusano”)
zomorro – (20, “bicho, bicharraco”)
zoro – landare zozo eta urtsuekin (17, lelo)

isatsa galdu beharrean – 26
sekulako ostikoa eman nion, eta baita bete-betean harrapatu ere – 27
Gureak egin du, lagun! – 27
Etzazu esan! – 29 (Ez da izango!)
Eta halaxe egin nuen - 30
hotsa dabil, otsoz beteta daudela mendiak – 24
laster zara etxean
luze iruditzen zitzaidan denbora – 21
orduan bai portatu zela lagun! – 28
ni bere esanetara jarri arteko onik ez du – 28

Behi euskaldun baten memoriak 2 (Bigarren atala)

amuarrain – (33, “trucha”, arrankari)
belauniko – (41, “de rodillas”)
belaze – (37, landa, belardi, “prado, pastizal”)
birigarro – (32, “zorzal, malvís”, txoria)
dohai – Zaldiak badu dohairik (43, “don”)
erdiragarri – oihu erdiragarria aterako litzateke nire eztarritik (32, “desgarrador”)
errai – (39, “entraña”)
errainu – hitzak sentimenduaren errainu apal direla (36, “rayo, reflejo”)
estraineko – estraineko aldia (39, lehenengo)
estropezuka – (39, “tropezando”)
goroldio – (39, “musgo”)
hartara – erabakita gelditu zen hartara nire mundu honetako txokoa (31, hala)
kankailu – (34, “grandullón, torpe”)
luzamendu – (39, “demora, dilación”)
maindire – (37, izara, “sábana)
mataza – elur mataza bat bezain xuabe (32, “copo”)
merezi – merezi dit Balantzategira poliki-poliki abiatzea / nik ezin jakin Balantzategirako bidaiak merezi didan – 35
minberatsu – (41, “delicado, sensible”)
moztaka – (36, “bajo de estatura”)
muin – haserre bizian, muinak kiskaltzen (41, “tuétano, médula”)
nahigabe – Zergatik hainbeste nahigabe behi izateagatik? (41, “disgusto”)
nonbait – Denak berarekin ahaztuta egon, nonbait (34, antza)
purrustada – (41, “refunfuño”)
sail – taxuzko sailik gabe utziko Pirinio osoa (36, “terreno; campo”)
taxuzko – (36, ganorazko)
txepetx – (33, “chochín”, txoria)
tximirrika – (33, tximeleta)
zain – (38, “raíz superficial”)
zanbuluka – (39, “balanceando”)
zapelatz – (33, hegazti harrapari batzuen izena)
zatar – maldizio zatar bat (40, itsusi)
zorro – oraintxe bertan aterako nituzke hegoak zorroetatik eta hasiko nintzateke hegan (32, “vaina, funda”)

Esakera modukoak
Edo hori entzun izan dut behintzat - 33
onenak emanda bainago (32)
Nondik begiratzen zaion – 34
Zehatz eta mehatz jakiterik ez dago – 37
harrika egin zidan – 40
Behi izatea gauza handia duzu! – 41
Eta palazio batean bizitzeko esperantzak ere baneuzkan. Leku ederrean! – 41

Behi euskaldun baten memoriak 3 (Hirugarren atala)

abantada – Aldapa beheraren laguntzarekin abantada hartuz (51, “impulso, acometida”)
aharra – kexüak eta aharrak sortzen zütüzün nonahi (47, “riña, disputa”)
ahuldade – izuak belaunetan jartzen zidan ahuldadearekin (50, “flaqueza”)
aurrez aurre – nire begiek beste lau izaki ere ikusi zituzten aurrez aurre (46, “frente a frente”)
beta – La Vache qui Ritek ez baitzien ezertariko betarik eman (50, asti)
elkortu – Bai bada, gezurra –elkortu nintzen ni (47, zakartu, testuinguruan!)
erne – ni erne jarri ninduen gomentarioa biribildu zuen (62, adi)
errenditu – ezinezko egiten zitzaidan barruko ahotsaren esanetara errenditzea (53, “.. conformarse”)
erreteila egin – ez dira erreteila egiten aritu (57, teilatua konpondu, “retejar”)
ezbai – ezbairik gabe (51, zalantza)
ezten – Bastoia larruzkoa zen, puntaz aurrera eztena zeukana (50, “aguijón; punzón”)
hunkitu – Sartu nintzen azkenean, eta musikak hunkitu egin ninduen. (64, “conmover”)
juzgu – neure juzguak eginda nago (58, “juicio, opinión”)
kikildu – Apur bat kikilduta segitzen nuen (55, beldurtuta)
lanturuka (52, “quejándose”)
muino (45, “colina”)
single – urduriegia zen, espiritu singlekoa (51, “frágil”)
sutsu – Bere begirada sutsu hura (56)
txinparta – Pozezko txinpartak azaltzen ziren begietan (49, “chispa”)
ugazabandre – Balantzategiko ugazabandrea! (60, “dueña”)
zakar – Bistakoa zen hizketan ari zela, oso ahots zakarrez gainera, baina taxurik ez nion hartzen. (46, itxurarik, antzik)
zalaparta – gora abiatu nintzen zalaparta batean (50, “estrépito, alboroto”)
zarpail – Zergatik dabiltza errota zarpail horretan? (57, “basto, ordinario”)
zelata – Balantzategiri egiten dioten zelataren arrazoia (61, “acecho”)
zilipurdika – luze gabe lurrean zilipurdika botea zeukan bata (50, “dando volteretas”)
ziztu – ziztu batean zuzendu zitzaien (50, abiadura handia)
zorro – zorro batean sartuta zeukan fusila ateratzen hasi zen (52, “bolso, macuto”)

Esakerak
bere begiak onera etorri ziren –49
batoiarekin jotzekoa egin zion zaldiari –51
bere onetik aterata –52
nahiz ume-umea izan –53
ez aditua egin nion Setatsuari –54
niri ere ematen dizkit lanak –55
eten egin zuen bere hizketaren haria –59

Behi euskaldun baten memoriak 4 (Laugarren atala)

abaildu – arratsaldea abaildu eta gaua etorri arte (81, jausi, etorri)
adiskidetu – La Vache eta biok adiskidetu ginenekoa (71, “reconciliarse”)
ale – bi ale hartzeko [gereziak] (75)
algara – dendatik aldian behin sortzen ziren algarak (74-75)
amets gaizto – noizbaiteko amets gaizto batean azaldu bezala desagertutakoak (70, “pesadilla”)
antoisin – lurrera eroritako antoisina baten kinketakoekin (81, “acetre”)
antzeman – antzematen zela bolada hartan euli burua neukala (69, nabaritu)
arba – Altxa denok –zioen Bizkar Okerrek gu arba batekin zirikatuz (71, “broza, ramiza”)
atetila – Ezin al gaituzu atetilaren batetik sartu? (74, atetxo)
auzi – Auzia erabakitzekotan zegoen (72, kontua)
babo – Non da beste beltz babo hori? (77, lelo)
baldar – Gereziak hartzeari ekin zioten, oso modu baldarrean (75, trakets)
bolada – bolada hari zegokionez (66)
buila – Zenbat denbora beharko zuen komentuko Ama Superiorak buila harekin esnatzeko? (75)
damu – oraindik ere damuz betetzen nauen portaera! (73)
esker txarreko – Esker txarreko jendea (75)
esna – ikuiluan esna geunden behi bakarrak (83, itzarrik)
fite – Filisteo faltsüak, joanen zireia fite hemendik! (75, arin)
ganbela – belazekide edo ganbelakide (67, aska)
hesitu – harriz hesitutako belaze borobilera (78)
hots egin – bankete hartara aurreneko aldiz hots egin zidatenean (71, deitu)
ilunbista – ilunbistarekin, kanpora atera eta eroarena egiten hasi ziren (75)
irrikan – bankete hura norentzat izango zen jakiteko irrikan (72)
isilean – Nire bizitzako gertaerak, orain artekoak eta oraindik isilean daudenak (71)
itzal – 1. Mo jar zaitez mesedez itzal hartan (65) 2. Tratamenduak itzala ere eman zidan (69-70)
kargu hartu – eta ondorioz ez nion kargurik hartu (77, kontu hartu)
kartsu – Argia eta kartsua izateaz gainera (78, sutsu)
kosta lain kosta – La Vacherekin adiskidetu beharra neukan kosta lain kosta (83)
laineza – Harrotuta bizi nintzen, laineza hartuta (70, harrokeria)
lizun – irain lizun zerrenda bat (76, “obsceno”)
lokatz – Balantzategiko lokatz eztian sartuta gelditzen zitzaizkidan lau hankak (66, lupetz, basa)
mendeku – Zerendako hartü düzüa mendekü? (77, “venganza”)
muxika – muxika, haran eta gereziak ernetzen dira (73, “melocotón”)
nagitu – eta ondorioz nagitu egin nintzen (66, “hacerse perezos@”)
narrastu – isiluneak desohizko zaratatxoez narrasten baitziren (81, hondatu?)
orbel – orbel biguinaren gainean etzanda (71, “hoja caída”)
orpo – Ia ez zuten orporik jartzen lurrean (81, “talón”)
partez – bihotz baten partez hamar bihotz ttiki-ttiki dituela (67, ordez)
pitzatu – zintzarria bera pitzatzeko gauza zena (68, arrakalatu)
premia – Ez zen bigarren abisturen premiarik izan (78, beharrizan)
saietera – ikuiluan aurrez aurre neukan saieteratik (81, “saetera”)
segan – arraroa zen halaber etxe hartan segan inork ez jakitea (68)
segitu – Segitzeko barrura, ttiki! (79)
txapaka – bizkarrean txapaka eginez gero (69)
txapar – Eta bitartean, bera Txapar izan! (72, “chaparro, pequeño”)
txintxarri – katuen txintxarriak bezalakoak (67, zintzarri txikiak. ik. zintzarri)
ustekabe – morroi zaharrak ustekabe bat emango baitzigun (68)
zaildu – gizon gazte eta zailduenak (81, gogortu, “curtir”)
zartatu – eta beste [txintxarri] bat zartatua (67, 1.lehertu, 2.arrakalatu)
zelata egin – Ez nintzen errotari zelata egitera joaten (70, “espiar, acechar”)
zernahi – zernahi laguntza emateko prest egoten zitzaizkidanak (65, edozer)
zimaur – zikina zen, zimaurra (76, sats)
zintzarri – behiok batzuetan eramaten dugun zintzarri sendo horietako bat (68, arran, joare, “cencerro”)
zipotz – Nahiz eta normalean halako zipotza ez izan (72, temati)

Esakerak
Eguna joan eta eguna etorri, beti halaxe (65)
La Vache nire laguna ia erabat joan zitzaidan burutik (70)
Horixe dela harroa! (72)
komentuan sekula egiterik ez dagoen gauza bat egin zuen (73)
ekin zion berriro taldean buru egiten zuen Rubiok (74)
Nor eta Pauline Bernardette engainatu behar (75)
Horixe besterik ez genikek behar, hi! (76)